CSRD: yeni zorunluluk dalgası
AB Corporate Sustainability Reporting Directive (Directive 2022/2464/EU) eski Non-Financial Reporting Directive'i (NFRD) genişletti: 2024 raporlama dönemi (2025'te yayınlanacak) için 50.000+ AB firması zorunlu. Türkiye'de AB sermaye piyasalarında işlem gören veya AB tedarik zincirinde yer alan firmalar etkilenir. Tedarikçi olarak Türkiye KOBİ'leri 'data request' alıyor — ESG verisi olmayan tedarik ilişkilerini kaybetme riski var.
ESRS — European Sustainability Reporting Standards
CSRD zorunlu standardı: European Sustainability Reporting Standards (ESRS), EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) tarafından geliştirilir. 12 sektörel-uniform standart: ESRS E1 (climate change), E2-E5 (pollution, water, biodiversity, resources), S1-S4 (workforce, value chain, communities, consumers), G1 (governance). Her standart 'topical disclosure requirements' (kapsamlı raporlama zorunluluğu) içerir.
GRI: dünya genelinde alternatif
Global Reporting Initiative (GRI) Standards 1990'dan beri sürdürülebilirlik raporu için global standart. ESRS ile büyük örtüşme; ancak GRI gönüllü, ESRS zorunlu. Birçok Türkiye firması (KOÇ, Sabancı, Akbank) yıllık GRI raporu yayınlıyor — Borsa İstanbul Sustainability Index 'BIST Sürdürülebilirlik' GRI bazlı.
TSRS — Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları
Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) 'Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları' (TSRS 1 + TSRS 2) yayınladı (2023). IFRS Sustainability Disclosure Standards (S1 + S2) ile uyumlu. Borsa İstanbul'da işlem gören firmalar 2024 hesap dönemi itibarıyla TSRS uyumlu rapor yayınlamak zorunda. ESRS ve TSRS'nin çift uyumlu raporlanması global firmalarda artıyor.
Operasyon datasının rolü
ESG raporu 'PR çalışması' değil — somut operasyon verisi gerekiyor. Örnek: ESRS E1 'GHG emissions Scope 1' (doğrudan emisyon) için filo verisi gerekli (km × emisyon faktörü, IPCC AR6). ESRS S1 'Working conditions' için PDKS verisi gerekli (toplam çalışma saati, fazla mesai, iş kazası sayısı). ESRS S1 'Health and safety' için ISG-KATİP verisi. KontrolJet ekosistem ürünleri ESG verisi için doğrudan input sağlar.
Scope 1, 2, 3 emisyon hesabı
GHG Protocol 'Corporate Accounting and Reporting Standard' — sürdürülebilirlik dünyasının altın standartı. Scope 1 (doğrudan): araç filo, makine yakıt. Scope 2 (dolaylı, satın alınan enerji): elektrik, doğal gaz. Scope 3 (değer zinciri): tedarikçi, müşteri kullanımı, çalışan seyahat. Türkiye'de Scope 3 hesabı en zayıf — tedarik zincirinde dijital veri eksikliği. Filo telematik verisi Scope 1 + 3 (çalışan ulaşım) için doğrudan input.
Denetim ve assurance
CSRD assurance zorunluluğu: 2024 dönemi 'limited assurance', 2028'den itibaren 'reasonable assurance'. Bağımsız denetçi (Big 4 + bağımsız sertifikalı firma) raporu inceler. International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB) ISAE 3000 standardı assurance metodolojisi. Operasyon verisinin denetlenebilir (audit trail, kaynak sistem doğrulanabilir) olması kritik.
Türkiye için 12 aylık plan
(1) Materiality assessment — şirket için önemli ESG konuları. (2) Veri envanteri — hangi sistem hangi veriyi tutuyor. (3) GAP analizi — TSRS/CSRD gereksinimi vs mevcut. (4) Sistem yatırımı — eksik veri için (örn. PDKS yoksa kurma). (5) İlk rapor draft — danışman + iç ekip. (6) Assurance + yayınla. KontrolJet ekosistem ürünleri bu süreçte 'operasyon verisi sağlayıcı' rolünde.
Özet çıkarımlar
- CSRD: AB'de 50.000+ firma 2024 raporlama dönemi zorunlu.
- Türkiye TSRS = IFRS Sustainability Standards uyumlu, 2024'ten Borsa İstanbul firmaları için zorunlu.
- ESRS E1 + S1 + S2 için PDKS + filo + İSG verisi doğrudan input.
- Scope 1-2-3 ayrımı (GHG Protocol) — Scope 3 Türkiye'de zayıf.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Directive (EU) 2022/2464 Corporate Sustainability Reporting Directive. European Commission (Eur-Lex). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj (erişim: 2026-05-13)
- European Sustainability Reporting Standards (ESRS). EFRAG. https://www.efrag.org/lab6 (erişim: 2026-05-13)
- GRI Standards. Global Reporting Initiative. https://www.globalreporting.org/standards/ (erişim: 2026-05-13)
- Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS). T.C. Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK). https://www.kgk.gov.tr/ (erişim: 2026-05-13)
- GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard. World Resources Institute / WBCSD. https://ghgprotocol.org/corporate-standard (erişim: 2026-05-13)