Yasal çerçeve: 4734 + 4735 + EKAP
Türkiye'de kamu yapım işleri iki kanun ekseninde yürür: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (ihale süreci) ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (sözleşme + uygulama). Kamu İhale Kurumu (KİK) ikincil mevzuatı (yönetmelikler + tebliğler + tip sözleşmeler) yayınlar. EKAP (Elektronik Kamu Alımları Platformu) 4734 ekinde yer alır ve tüm idare-yüklenici dijital iletişiminin platformudur. Özel sektörde tartışılan hakediş süreçleri özelinde, kamu hakediş süreci için bkz. hakediş genel rehberi.
Yapım İşleri Tip Sözleşmesi
KİK Yapım İşleri Tip Sözleşmesi yapım işleri ihalelerinde standartlaştırılmış sözleşme metnidir. Anahtar maddeler: işin süresi (sözleşme imza + yer teslim + bitiş), iş artışı sınırı (genelde %20 — anahtar teslim götürü bedelde +%10 ila +%20), fiyat farkı uygulaması, geçici teminat (genelde %3), kesin teminat (%6), avans (yapım işlerinde +%30'a kadar mahsuplu), gecikme cezası (gecikme günü × günlük ceza katsayısı). Sözleşmeye eklenen Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) saha uygulamasını detaylandırır.
Geçici hakediş raporu (GHR)
YİGŞ Madde 39: yüklenici aylık ‘geçici hakediş raporu' düzenler. İçerik: metraj cetveli (poz × birim fiyat × dönem metrajı), kümülatif iş tutarı, dönem tutarı, kesintiler (avans mahsubu, ceza-i şart, vergi stopajı, kesin teminat), net ödeme. Kontrol mühendisi metrajı sahada doğrular; muayene-kabul süreci için kontrolün yapılan iş aşamasına uygunluğu kayıtlanır. GHR onayından sonra mali işler ödeme yapar — vade 4735 paraleli ‘ay+30 gün' tipiktir. Geç ödeme için kanuni faiz işler.
Fiyat farkı: 61 No.lu Tebliğ
‘4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar' (2013/61 No.lu Tebliğ) yapım işlerinde fiyat farkı hesabının resmi formülüdür. Formül: F = An × (PnEn − 1). An = dönem hakediş tutarı, Pn = dönem ağırlıklı endeks, En = ihale tarihi ağırlıklı endeks. Endeksler TÜİK ‘ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi)' alt kalemleri ve a, b, c, d, e katsayıları (işçilik, makine-ekipman, akaryakıt, malzeme, diğer) ihale dokümanında belirtilir. 2022–2023 enflasyon dalgasında fiyat farkı yapım işi maliyetlerinin %30–60'ını oluşturmuştur — doğru hesap kritik.
Geçici kabul ve kesin kabul
İş bitiminde yüklenici idareye ‘iş bitirme tutanağı' düzenler. Muayene ve Kabul Komisyonu (idare temsilcileri + uzmanlar) sahada inceler ve ‘geçici kabul tutanağı' düzenler — eksik/kusur listesi ek olarak verilir. Eksiklerin giderilmesi için makul süre tanınır. Teminat süresi (genelde 12 ay, mekanik/elektrik için uzayabilir) sonunda ‘kesin kabul' yapılır — kesin teminat iade edilir. KontrolJet HakedişJet geçici kabul eksik listesini saha mobil uygulamasına bağlayabilir: her eksik için foto + sorumlu taşeron + termin.
Kesin hesap
İş sonunda toplam yapılan iş, fiyat farkı, iş artışları, ceza-i şart, avans mahsubu, teminat hesabı birleştirilerek ‘kesin hesap' düzenlenir. YİGŞ Madde 41 uyarınca kesin hesap geçici kabul tutanağından sonra makul sürede yüklenici tarafından sunulur, idare tarafından incelenir. Kesin hesap bağlayıcıdır — itiraz süresi sınırlıdır. Uygulamada en sık tartışma: (a) iş artışı ve onayı, (b) fiyat farkı endeks seçimi, (c) eksik metraj, (d) cezai şart hesabı. Tüm bunların belgelendirilmesi (kontrol mühendisi imzası, foto, yer teslim tutanağı, iş programı revizyonları) zorunludur.
Avans, teminat ve kesintiler
(a) Avans: 4735 Madde 6 + tip sözleşme — yapım işinde +%30'a kadar avans verilebilir, kesin teminat + avans teminat mektubu karşılığı. Avans her hakedişten orantılı mahsup edilir. (b) Geçici teminat: ihale aşaması, teklif bedelinin %3'ü. (c) Kesin teminat: sözleşme bedelinin %6'sı, kesin kabule kadar tutulur. (d) Stopaj + KDV tevkifatı: özel sektörde de geçerli — kamuda 5/10 KDV tevkifatı standarttır. (e) Ceza-i şart: gecikme + iş programı sapması + iş güvenliği ihlali için sözleşmede tanımlı. Bkz. E-Fatura UBL-TR teknik mimari — kamu faturalarında e-fatura zorunlu.
İş artışı, süre uzatımı ve fesih
4735 Madde 24: iş artışı tip sözleşmede belirtilen oranı geçemez; genelde %20 (anahtar teslimde +%10 ila %20). Süre uzatımı için mücbir sebep (deprem, sel, salgın), idare kaynaklı gecikme (zemin etüdü, proje değişikliği), olağanüstü hava şartları (yer teslim sonrası) gerekçeleri kullanılır. Fesih (4735 Madde 20-21): yüklenici kusuru (iş programı %20+ sapma + uyarı sonrası), idare kusuru (ödeme gecikme), karşılıklı anlaşma. Feshin mali sonucu: kesin hesap + cezai şart + teminat irat kayıt + KİK ‘yasaklılar listesi' (2 yıl).
EKAP e-Hakediş
EKAP modülleri içinde ‘e-Hakediş' 2020 sonrası yapım işlerinde aşamalı zorunlu hale geldi. Yüklenici hakediş raporunu EKAP üzerinden yükler — metraj cetveli, fotoğraflar, kontrol mühendisi imzası, idare onayı tek platformda. Avantajları: (a) süre takibi otomatik (geç onay alarmları), (b) belgeler dijital arşivli (sayısal denetim), (c) kontrol mühendisi imzası elektronik (e-imza/mali mühür), (d) ödeme talimatı doğrudan Defterdarlık/Saymanlık sistemine düşer. KontrolJet HakedişJet'in EKAP entegrasyonu özel sektör süreçleriyle aynı arayüzü kullanır — yüklenici personeli iki ekran arasında geçmek zorunda değil.
KİK uyuşmazlık ve şikâyet süreci
4734 İkinci Bölüm: ihale aşaması itirazları idareye şikâyet → KİK'e itiraz şeklinde yürür. Sözleşme aşaması uyuşmazlıkları (hakediş itirazı, ceza-i şart) idari yargı + tüketici/ticaret mahkemeleri yoluyla çözülür. Tahkim sözleşmede öngörülmüşse İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) veya MTO (Milletlerarası Tahkim Odası) seçilebilir. Kamu projelerinde yargı süreci uzun — ortalama 18-36 ay. Bu süre boyunca hakediş ödenmeyebilir, yüklenicinin nakit gereği artar — bkz. hakediş DSO ve nakit akışı.
Pratik kontrol listesi
Kamu yapım işi yapan müteahhitler için sözleşme öncesi ve süresince kontrol noktaları: (1) Yapım İşleri Tip Sözleşmesi + YİGŞ tam okunmuş olmalı. (2) Fiyat farkı katsayıları (a, b, c, d, e) ihale dokümanında doğru anlaşılmış mı. (3) Avans + teminat mektupları banka ile koordineli alınmalı. (4) Kontrol mühendisi imza zinciri sözleşmede netleştirilmeli. (5) Aylık hakediş tarihi sabit takvime alınmalı. (6) İş programı revizyonları dijital arşivde tutulmalı. (7) Mücbir sebep durumlarında 30 gün içinde idareye bildirim. (8) Kesin hesap için tüm metraj + foto + ek imzalı belgeler tek klasörde toplanmalı.
Özet çıkarımlar
- 4734 ihale + 4735 sözleşme + Yapım İşleri Tip Sözleşmesi + YİGŞ kamu yapım işinin dört temel hukuki kaynağı.
- Geçici hakediş aylık, EKAP üzerinden e-Hakediş ile dijital — kontrol mühendisi imza zinciri zorunlu.
- Fiyat farkı 61 No.lu Tebliğ formülü ile TÜİK ÜFE endeksleri + ihale katsayılarından hesaplanır.
- Geçici kabul + 12 ay teminat süresi + kesin kabul üçlü adımı; eksik listesi yöneten yüklenici öne çıkar.
- İş artışı tip sözleşmede genelde %20 sınırlı; fesih KİK yasaklılar listesi (2 yıl) sonucunu doğurabilir.
- Kesin hesap bağlayıcıdır — itiraz dar süre + dijital belge zinciri gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Geçici hakediş ödemesi ne kadar sürede yapılır?
- Yapım İşleri Tip Sözleşmesi + 4735 paralelinde tipik ödeme süresi hakediş onayından itibaren 30 gündür; sözleşmede daha kısa süre öngörülebilir. Geç ödeme için kanuni faiz işler (TCMB ilan ettiği oran). 60 günü aşan gecikmelerde idareye yazılı talep + kanuni faiz hesabı sunulmalı.
- Fiyat farkı her ihale için uygulanır mı?
- Hayır. İhale dokümanında ‘fiyat farkı verilecektir' / ‘verilmeyecektir' açıkça belirtilir. Sabit fiyatlı ihalelerde fiyat farkı yoktur — bu durumda yüklenici enflasyon riskini üstlenir. 12 aydan uzun süreli yapım işlerinde fiyat farkı verilmesi standart pratiktir.
- EKAP e-Hakediş zorunlu mu yoksa opsiyonel mi?
- KİK 2020 sonrası aşamalı zorunlu hale getirdi; idareler için yapım işleri e-Hakediş üzerinden işlenmektedir. Eski sözleşmelerde geçiş süreci olabilir, ancak yeni ihalelerde e-Hakediş varsayılan. Yüklenici tarafında EKAP kullanıcı yetkisi + e-imza/mali mühür hazır olmalı.
- İş artışı %20'yi geçerse ne olur?
- 4735 + tip sözleşmede belirtilen oranı aşan iş artışı ‘yeni ihale' gerektirir — mevcut sözleşmenin kapsamında karşılanamaz. Pratik tedbir: iş artışı %15'i geçtiğinde kalan kapsamı yakından izlemek + idare ile yazılı koordinasyon. Mücbir sebep + zorunluluk gerekçesi varsa süre uzatımı + bedel revizyonu mümkündür ancak idare onayına bağlıdır.
- Kesin kabul süresinde teminat ne kadar tutulur?
- Yapım İşleri Tip Sözleşmesi standart: geçici kabul + 12 ay teminat süresi (mekanik/elektrik tesisat için sözleşmeye göre uzayabilir). Bu sürede yüklenici bakım/onarım sorumluluğunu üstlenir; eksik gidermezse teminat irat kayıt edilebilir. Süre sonunda kesin kabul + kesin teminat iadesi.
- Taşeronum, idareyle muhatap müteahhitle çalışıyorum. Hakediş haklarım nedir?
- Taşeron ile müteahhit arasındaki ilişki Borçlar Kanunu ve taşeronluk sözleşmesine tabidir — 4735 doğrudan uygulanmaz. Ancak müteahhit kamu sözleşmesi gereği vergi/SGK/iş güvenliği kayıtları için taşeronun belgelerini ister. Taşeron olarak kontrol mühendisi imzalı metraj cetveli + müteahhit onaylı dijital hakediş arşivi en güçlü hukuki dayanaktır.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4734.pdf (erişim: 2026-05-13)
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4735.pdf (erişim: 2026-05-13)
- Yapım İşleri Tip Sözleşmesi. T.C. Kamu İhale Kurumu (KİK). https://www.ihale.gov.tr/Mevzuat.aspx (erişim: 2026-05-13)
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ). T.C. Kamu İhale Kurumu. https://www.ihale.gov.tr/Mevzuat.aspx (erişim: 2026-05-13)
- 2013/61 No.lu Yapım İşleri Fiyat Farkı Esasları. T.C. Kamu İhale Kurumu. https://www.ihale.gov.tr/Mevzuat.aspx (erişim: 2026-05-13)
- EKAP — Elektronik Kamu Alımları Platformu. T.C. Kamu İhale Kurumu. https://ekap.kik.gov.tr/EKAP/ (erişim: 2026-05-13)
- TÜFE ve ÜFE Genel Endeksleri. T.C. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). https://www.tuik.gov.tr/Kurumsal/Mikro_Veri (erişim: 2026-05-13)
- FIDIC Conditions of Contract for Construction. International Federation of Consulting Engineers. https://fidic.org/bookshop/contracts (erişim: 2026-05-13)